Nadat hij het publiek tweemaal had gechoqueerd (in 1905 met Salomé vanwege het onderwerp en in 1909 met Elektra vanwege zijn flirt met atonaliteit) was de komedie De Rosenkavalier met zijn verwisselde identiteiten en wervelende walsen wel het laatste wat men van Richard Strauss verwachtte.
De opera beleefde zijn première op 26 januari 1911 in de Hofopera te Dresden en zou in handen van een minder begaafde componist al snel een klucht zijn geworden, maar door de genialiteit van Strauss en zijn librettist Hugo von Hofmannsthal werd het een mooie bespiegeling op het verlies van de jeugd.
In het verhaal stemt Marschallin prinses Marie Thérèse toe dat haar jonge minnaar graaf Octavian zal optreden als koppelaar tussen de pompeuze en onbemiddelde baron Ochs en de mooie, rijke Sophie. Wanneer Octavian haar een zilveren roos geeft als teken van de barons liefde, valt ze echter voor de knappe graaf.
Strauss’ besluit om Octavian door een vrouw te laten spelen was een magistrale greep, die tot op heden, ook door de Weense Staatsopera, wordt gehandhaafd. Terwijl het hoofdpersonage van de ene vrouwelijke vermomming in de andere stapt, was het niet zozeer zijn bedoeling de wellustige nieuwsgierigheid van het publiek op te wekken als wel het leeftijdsverschil tussen de graaf en de Marschallin geloofwaardig te maken.
Met een terugkeer naar tonaliteit is de muziek in Der Rosenkavalier toegankelijk, maar ook onmiskenbaar Strauss, met motieven die hun tijd ver vooruit waren. Ook de vertelling is zeer modern, met de edelmoedige Marschallin die met Octavian samenspant om de baron te onthullen als de hitsige oude bok die hij werkelijk is.